شنبه 27 آبان 1391

مهمانسرای عباسی

   نوشته شده توسط: فتانه جوهری    




تاریخچه مهمانسرای عباسی

 معماری شكوهمند ایران همواره چون گوهری تابان در میان آثار معماری جهان می درخشیده و از مرتبه ای بلند برخوردار بوده است . در این میان ، معماری مكتب اصفهان در دوره های گوناگون طلایه دار این راه پرشكوه بوده و نام هنر و فرهنگ ایران را در گوشه و كنار جهان بلند آوازه كرده است . در دوره صفوی ، شهر اصفهان از چنان عظمت و شكوهی بهرمند شد كه نصف جهانش نامیدند . در میان آثار معماری بازمانده از این عصر مجموعه مدرسه و بازارچه و كاروانسرایی برجای مانده است كه در كنار خیابان چهارباغ اصفهان چون گوهری یگانه می درخشد . این مجموعه به دستور شاه سلطان حسین صفوی ، ساخته شد و آن را به مادر خویش پیشكش كرد . از این رو ، مدرسه و كاروانسرای مادر شاه نامیده شد . از مجموعه بناهای یاد شده ، مدرسه از همه مشهورتر و به اعتبار كاشیكاری ظریف و بی همانند آن ، از زیباترین آثار تاریخی اصفهان و جهان به شمار می رود . این شاه بیت معماری اسلامی كه با وقاری شكوهمند در كنار چهارباغ نشسته و بیشتر به نام مدرسه چهارباغ معروف است ، بیش از سه قرن است كه طالبان علوم دینی و دانشوران علوم الهی ، در كنار پیچ و تاب خاموش اما پرشور نقش كاشیهای آبی ، در آن به تعلیم و تعلم سرگرم اند . در آغاز ، انگیزه اصلی ساختن بازار و كاروانسرا استفاده از عواید آنها برای نگهداری مدرسه و تامین معاش اهل مدرسه بوده است . بازار را ، كه در كنار ضلع شمالی مدرسه قرار دارد ، سقفی بلند از تاق ضربیهای خوش نما پوشانده و حجره های دو طرف آن در دو طبقه ساخته شده است . این بازارچه را پیشتر بازارچه بلند می خواندند و امروز بازار هنر می نامند . اكنون در حجره های این بازار دست سازهای بومی و سنتی به مشتریان عرضه می شود و در حجره های فوقانی ، صنعتگران بومی به ساختن این آثار مشغولند . هنوز هم در این بازار اشیایی به مشتریان فروخته می شود كه نامهای خاطره برانگیزی را به یاد می آورد : خاتم مینا ، قلمكار ، قلمزنی ، منبت ، سوخت ، تذهیب ، معرق ، گلابتون ، زریبافی ... . از زمان ساخت مجموعه مدرسه و بازار و كاروانسرا سیصد سال می گذرد . به نظر می رسد بنای مدرسه مادر شاه در سال 1112 هجری قمری آغاز و تا سال 1128 به طول انجامیده است . تاریخهای نقش شده در گوشه و كنار این مدرسه ، زمان ساخت آن را مشخص می كند . در كتیبه ای سال 1114 و بر كتیبه چوبی دیگری سال 1119 و در نقش حک شده بر در مدرسه ، سال 1120 و در كتیبه ای به خط عبدالرحیم جزایری ، سال 1122 نقش است .
با شكوفایی اقتصاد ایران در عصر صفوی ، ساختن بناهای عظیم و سودمند همچون بازار ، پل ، سد ، آب انبار ، برج كبوتر ، رباط ، مسجد و مدرسه رواج یافت اما شاخص ترین بناهای آن دوره ، مجموعه كاروانسراهاست كه هنوز هم برخی از آنها ، اگر چه ویران ، در گوشه و كنار این سرزمین ، چه در كنار راه ها و چه در گوشه و كنار شهرها ، به چشم می خورد . كاروانسراها تنها محل اطراق شبانه كاروانیان و رهگذران و باراندازی و بارگیری كاروانها نبود . كاروانسراهای شهری همچنین فضایی مناسب برای نگهداری كالا و مبادلات بازرگانی بود . شاردن ، سیاح اروپایی كه در زمان صفوی از اصفهان دیدن كرد ، تعداد كاروانسراهای اصفهان را بیش از 1800 کاروانسرا خوانده است .
استواری و زیبایی از ویژگیهای اصلی كاروانسراهای صفوی است و مشابهتی كه كمابیش در ساختمان بیشتر آنها دیده می شود ، این گمان را تقویت می كند كه همه آنها از روی طرحی نمونه ساخته شده اند . اگر چه گاهی تفاوتهای اصلی در اجزای این بناها دیده می شود ، اما عناصر عمده ، همچون حیاط چهارگوش مركزی با اتاقهای یك یا دو طبقه در گرداگرد آن به صورت قرینه و صفه ها با ایوانهای جلوی اتاقها ویژگی مشترك بیشتر این كاروانسراهاست .
در بازسازی كاروانسرای مادر شاه كوشش شده است كه شكلی كلی آن محفوظ بماند و تنها تغییر ظاهری ، درختكاری و آرایش صحن مركزی آن به شكل باغهای اصیل ایرانی است . در آب و هوای كویری و نیمه كویری ایران ، حیاط قلب تپنده معماری است فضایی باز و مفرح كه طبیعت مهربان را با آب و گیاه به كاشانه ما می آورد و آن را از خشكی و سرمای بیرون محفوظ می دارد . كاروانسرای مادر شاه نیز همچون دیگر كاروانسراهای صفوی حیاطی مربع شكل در میان دارد كه طول هر ضلع آن هشتاد متر است . در نوسازی كاروانسرا این حیاط خاكی باغی پر گل و گیاه شده است كه نهری به نام فرشادی (farreshadi)از میان آن می گذرد . در هر ضلع حیاط ، ایوانی قرار دارد كه حجره های دو طبقه سفید رنگ در كنار آن صف كشیده اند . به گفته تاورنیه ، سیاح اوپایی ، بازرگانان متمكن آن روزگار ، اتاقهای پایین را به اتاقهای بالا ترجیح می دادند ، زیرا هم در تابستان خنك تر و هم به انبارها و باراندازهای آنان نزدیك تر بود . در آن زمان در صحن مركزی كاروانسرا سكویی دراز برای پیاده كردن بارها تعبیه شده بود و اصطبلهایی نیز برای تیمار چهارپایان باركش وجود داشت . ایوان شمالی كاروانسرا به بازارچه شاهی و ایوان جنوبی به باغ فتح آباد باز می شد كه امروز چیزی از آن آثار برجای نیست .
 
سادگی و استواری این بنا با فضایی دلگشا و آرام ، شكوه و زیبایی میدان نقش جهان را به یاد می آورد كه گوهر بازمانده از عهد صفوی است . اما شكوفایی عصر صفوی نیز پایدار نماند و در تند باد یورش افغانها به تاراج رفت . در دوره های بعد كاروانسرای مادرشاه نیز ، همچنین بسیاری از بناهای دیگر متروك ماند و تنهادر زمان حكومت ظل السلطان ، شاهزاده سفاك قاجار ، یك بار تعمیر شد . سپس در عهد معاصر از این بنا به عنوان آمادگاه پادگان اصفهان استفاده می شد كه امروز نام خیابان آمادگاه یادگار آن دوران است . فضای نسبتا وسیع این كاروانسرا موجب شد كه در سالهای بعد توقفگاه كامیونهای حمل قند و شكر باشد و در سال 1336 شمسی كه بازسازی این بنا آغاز شد ، با قرار ماهانه سی هزار ریال در اجاره اداره قند و شكر بود . همین بهره برداری نامناسب بود كه همراه با باران و آفتاب ، و بی اعتنایی مردمان ، بر سرعت ویرانی كاروانسرا افزود . دیوارهای آجری نمای داخلی ، بر اثر ضخامت كاهگل ،‌كه هر بار لایه ای بر لایه پیشین افزوده می شد ، شكاف برداشته ،‌در زیر وزن روز افزون بامها قد خم كرده بود ، پی های ضلع شرقی ، دیگر تاب نگهداری بنا را نداشت و دیوارها در آستانه سرنگونی بود . وضع دیگر قسمتها نیز چندان بهتر نبود . هم بنیاد بنا و هم رنگ و آب آن را گذر بی امان روزگار بر باد داده بود . كاشیها فروریخته ، درها و پنجره های قدیم به یغما رفته و سنگهای كف ایوانها و نبش دیوارها ، به مرور ایام ساییده و فرسوده شده بود .
در همین زمان بود كه شركت سهامی بیمه ایران گام پیش نهاد و با پیشنهاد آندره گدار ، كه زمانی رییس و در آن موقع مشاور اداره كل باستانشناسی بود ، تبدیل كاروانسرا به مهمانخانه و طرح ساختمان مهمانسرا را كه بعدا مهمانسرای شاه عباس نامیده شد ، تصویب كرد (سال 1336) . با این كار ، هم یك بنای ارزشمند تاریخی از انهدام نجات یافت ، هم خاطره كاربری نخستین آن ، یعنی اقامتگاه مسافران و سیاحان ، در شكل جدید مهمانسرا زنده ماند و هم فضایی بسیار چشم نواز و آبرومند در این شهر پرآوازه ایرانی به وجود آمد . اكنون ، زمزمه آب روان و رنگ و آب باغهای ایرانی ، جلوه هایی از معماری پرشكوه ایران اسلامی ، آثار هنری نشسته بر پیشانی دیوارها و ایوانهای رفیع ، چشم انداز گنبد فیروزه پر نقش و نگار مهمانسرای عباسی را چنان در یاد و خاطر میهمانان می نشاند كه هرگز نمی توانند آن را فراموش كنند.
در اجاره نامه منعقد شده بین شركت بیمه ایران و متولی وقت مدرسه چهارباغ ، در مورد تعمیر و یا احداث و نگهداری قسمتهای مختلف بنا چنین آمده است : "" شركت بیمه ایران ملزم است به هزینه خود مهمانخانه ای در مورد اجاره بسازد و تمام اعیان ساختمانی كه به وسیله شركت مذكور انجام خواهد شد متعلق به شركت مزبور است . نقشه مهمانخانه و عملیات ساختمانی باید با قانون عتیقات از لحاظ ابنیه تاریخی مغایرت نداشته باشد . آنچه از ساختمان سرای فتحیه (كاروانسرا) كه به موجب تشخیص اداره كل باستانشناسی برای بقای آن لازم باشد ، شركت بیمه ملزم است به هر هزینه خود و بلاعوض تعمیر و به حال فعلی حفظ نماید .
با خرید مقداری از زمینهای اطراف از شهرداری اصفهان و خرید و پرداخت سرقفلی مغازه هایی كه در بدنه جنوبی كاروانسرا احداث شده بود ، سرانجام در تابستان 1337 شمسی ، ساختمان مهمانسرا آغاز شد .
در بازسازی كاروانسرا دو هدف در نظر بود : حفظ اصالت نمای بیرونی ، و تبدیل حجره های كاروانسرا به اتاقهای مهمانسرا .
نخست دیوارها و سقفها بازسازی گردید . سپس اجزای آسیب دیده مهار و قالب بندی شد و خشت خام با آجر یا بتون جایگزین گردید . اكنون در اتاقهای مجلل سمت شمالی ، نمونه كامل و تقریبا دست نخورده دیوارهای قطور و تاق ضربی های مشهور به تاق و چشمه و تاقچه ها و رفهای سیصد سال پیش را می توان مشاهده كرد . در بازسازی ، كوشش شده است كه درها و پنجره ها اسلوب و چهره پیشین خود را حفظ كند . هر آنچه قابل مرمت بود تعمیر گردید و آنچه را دست زمان بر باد داده بود ، از نو ساخته شد .
در روند بازسازی ، تنگناهایی هم وجود داشت كه از آن میان نبود پشتوانه مالی ، ناتوانی پیمانكار و تغییر مدیریت ، دست به دست داد و بناچار در سال 1341 كار تعطیل شد . تا این زمان فقط سی و شش اتاق ضلع غربی ساخته شده بود . پس از دو سال توقف ، در اوایل سال 1344 ، دو پیمانكار جدید ادامه كار را به عهده گرفتند : شركت جنرال تكنیك برای كارهای تاسیساتی و شركت دشت برای كارهای ساختمانی . سرانجام ساختمان جدید با اتاقها و سرسراها ، و باغ مهمانسرا با غرفه های اطراف آن ، به شكل كنونی آماده بهره برداری شد . اما این كه چنین بنایی را چگونه باید آراست ، هنوز روشن نبود . در آغاز قرار بود باغ مهمانسرا اصالت خود را حفظ كند و قسمتهای دیگر ، شكل یك بنای ساده امروزی را داشته باشد . اما هر چه كار پیش می رفت این اندیشه قوت می گرفت كه در قسمتهای نوساز نیز از آذینها و طرحهای اصیل ایرانی استفاده شود . اصفهان كانون هنرهای دستی بود و سزاوار بود كه مهمانسرای این شهر جلوه گاهی از هنرهای اصیل بومی باشد . سرانجام همه طرحهای ارائه شده طرح شادروان استاد بهادری ، رئیس هنرستان هنرهای زیبای اصفهان ، از همه چشمگیرتر بود ، اما اجرای آن طرح ، دگرگونیهای كلی در ساختمان اصلی مهمانسرا و هزینه ای گزاف و زمانی دراز را می طلبید . هشت سال بود كه سرمایه ای هنگفت راكد مانده بود و به مصلحت نبود كه استفاده از این بنا بیش از این به تاخیر انجامد .
سرانجام ، مهندس مهدی ابراهیمیان برای تهیه طرح آرایش فضای داخلی مهمانسرا و اجرای آن انتخاب گردید . وی ، هم با شیوه های گوناگون هنرهای اصیل ایرانی آشنایی داشت و هم از شور و شوق فراوان برای زنده كردن هنرهای متنوع ایرانی برخوردار بود . آشنایی ایشان با بسیاری از هنرمندان اصفهانی كه در آن زمان به دلیل نبودن زمینه فعالیت مساعد ، كم كم گوشه می گرفتند نیز عامل دیگری در انتخاب نامبرده بود . وی علاوه بر تهیه طرحها ، اجرای آنها را نیز به عهده گرفت . سرانجام گروهی متشكل از یكصد و پنجاه نفر از طراحان و نقش پردازان و گچبران و مشبك سازان و آینه كاران ، كه بعدها عنوان گروه هنری مهر را برای خود برگزیدند ، كار تزئین مهمانسرا را از اوایل تابستان 1345 آغاز كرد و تا آخر همان سال به پایان رسانید . علاوه بر این ، در اجرای این طرح ، جوانان و هنر آموزان تازه كار نیز عملا آموزش داده شدند .
اداره چنین مهمانسرایی نیز از حساسیت ویژه ای برخوردار بود . برای این كار ، پس از مطالعه و دقت فراوان ، گروه هتلداری نگرسكو از فرانسه انتخاب شد كه از مهر 1344 به مدت دو سال این مسئولیت را عهده دار بود . از آن پس مدیریت مهمانسرا به مدیران ایرانی سپرده شد . این مدیران بیشتر از میان كارمندان عالیرتبه شركت بیمه ایران انتخاب می شدند . در سال 1351 شركت بیمه ایران تصمیم گرفت به توسعه مهمانسرا بپردازد. این توسعه تنها از جانب شرق امكان پذیر بود . بنابراین با خرید یازده هزار و پانصد متر مربع زمین كناره ضلع شرقی ، بخش ضمیمه مهمانسرا ، كه می توان آن را مهمانسرایی مستقل و مجهز دانست ، با هشتاد اتاق ،‌سرسرای ورودی ، رستوران ، تالار سخنرانی بزرگ و تمامی امكانات یك مهمانسرا ساخته شد . اینجا هم كار آراستن دیوارها و سقفها به مهندس ابراهیمیان سپرده شد و همان هنرمندان و صنعتگران پیشین ، اجرای طرحهای تازه و اصیل را برعهده گرفتند . 
 معماری شكوهمند ایران همواره چون گوهری تابان در میان آثار معماری جهان می درخشیده و از مرتبه ای بلند برخوردار بوده است . در این میان ، معماری مكتب اصفهان در دوره های گوناگون طلایه دار این راه پرشكوه بوده و نام هنر و فرهنگ ایران را در گوشه و كنار جهان بلند آوازه كرده است . در دوره صفوی ، شهر اصفهان از چنان عظمت و شكوهی بهرمند شد كه نصف جهانش نامیدند . در میان آثار معماری بازمانده از این عصر مجموعه مدرسه و بازارچه و كاروانسرایی برجای مانده است كه در كنار خیابان چهارباغ اصفهان چون گوهری یگانه می درخشد . این مجموعه به دستور شاه سلطان حسین صفوی ، ساخته شد و آن را به مادر خویش پیشكش كرد . از این رو ، مدرسه و كاروانسرای مادر شاه نامیده شد . از مجموعه بناهای یاد شده ، مدرسه از همه مشهورتر و به اعتبار كاشیكاری ظریف و بی همانند آن ، از زیباترین آثار تاریخی اصفهان و جهان به شمار می رود . این شاه بیت معماری اسلامی كه با وقاری شكوهمند در كنار چهارباغ نشسته و بیشتر به نام مدرسه چهارباغ معروف است ، بیش از سه قرن است كه طالبان علوم دینی و دانشوران علوم الهی ، در كنار پیچ و تاب خاموش اما پرشور نقش كاشیهای آبی ، در آن به تعلیم و تعلم سرگرم اند . در آغاز ، انگیزه اصلی ساختن بازار و كاروانسرا استفاده از عواید آنها برای نگهداری مدرسه و تامین معاش اهل مدرسه بوده است . بازار را ، كه در كنار ضلع شمالی مدرسه قرار دارد ، سقفی بلند از تاق ضربیهای خوش نما پوشانده و حجره های دو طرف آن در دو طبقه ساخته شده است . این بازارچه را پیشتر بازارچه بلند می خواندند و امروز بازار هنر می نامند . اكنون در حجره های این بازار دست سازهای بومی و سنتی به مشتریان عرضه می شود و در حجره های فوقانی ، صنعتگران بومی به ساختن این آثار مشغولند . هنوز هم در این بازار اشیایی به مشتریان فروخته می شود كه نامهای خاطره برانگیزی را به یاد می آورد : خاتم مینا ، قلمكار ، قلمزنی ، منبت ، سوخت ، تذهیب ، معرق ، گلابتون ، زریبافی ... . از زمان ساخت مجموعه مدرسه و بازار و كاروانسرا سیصد سال می گذرد . به نظر می رسد بنای مدرسه مادر شاه در سال 1112 هجری قمری آغاز و تا سال 1128 به طول انجامیده است . تاریخهای نقش شده در گوشه و كنار این مدرسه ، زمان ساخت آن را مشخص می كند . در كتیبه ای سال 1114 و بر كتیبه چوبی دیگری سال 1119 و در نقش حک شده بر در مدرسه ، سال 1120 و در كتیبه ای به خط عبدالرحیم جزایری ، سال 1122 نقش است .
با شكوفایی اقتصاد ایران در عصر صفوی ، ساختن بناهای عظیم و سودمند همچون بازار ، پل ، سد ، آب انبار ، برج كبوتر ، رباط ، مسجد و مدرسه رواج یافت اما شاخص ترین بناهای آن دوره ، مجموعه كاروانسراهاست كه هنوز هم برخی از آنها ، اگر چه ویران ، در گوشه و كنار این سرزمین ، چه در كنار راه ها و چه در گوشه و كنار شهرها ، به چشم می خورد . كاروانسراها تنها محل اطراق شبانه كاروانیان و رهگذران و باراندازی و بارگیری كاروانها نبود . كاروانسراهای شهری همچنین فضایی مناسب برای نگهداری كالا و مبادلات بازرگانی بود . شاردن ، سیاح اروپایی كه در زمان صفوی از اصفهان دیدن كرد ، تعداد كاروانسراهای اصفهان را بیش از 1800 کاروانسرا خوانده است .
استواری و زیبایی از ویژگیهای اصلی كاروانسراهای صفوی است و مشابهتی كه كمابیش در ساختمان بیشتر آنها دیده می شود ، این گمان را تقویت می كند كه همه آنها از روی طرحی نمونه ساخته شده اند . اگر چه گاهی تفاوتهای اصلی در اجزای این بناها دیده می شود ، اما عناصر عمده ، همچون حیاط چهارگوش مركزی با اتاقهای یك یا دو طبقه در گرداگرد آن به صورت قرینه و صفه ها با ایوانهای جلوی اتاقها ویژگی مشترك بیشتر این كاروانسراهاست .
در بازسازی كاروانسرای مادر شاه كوشش شده است كه شكلی كلی آن محفوظ بماند و تنها تغییر ظاهری ، درختكاری و آرایش صحن مركزی آن به شكل باغهای اصیل ایرانی است . در آب و هوای كویری و نیمه كویری ایران ، حیاط قلب تپنده معماری است فضایی باز و مفرح كه طبیعت مهربان را با آب و گیاه به كاشانه ما می آورد و آن را از خشكی و سرمای بیرون محفوظ می دارد . كاروانسرای مادر شاه نیز همچون دیگر كاروانسراهای صفوی حیاطی مربع شكل در میان دارد كه طول هر ضلع آن هشتاد متر است . در نوسازی كاروانسرا این حیاط خاكی باغی پر گل و گیاه شده است كه نهری به نام فرشادی (farreshadi)از میان آن می گذرد . در هر ضلع حیاط ، ایوانی قرار دارد كه حجره های دو طبقه سفید رنگ در كنار آن صف كشیده اند . به گفته تاورنیه ، سیاح اوپایی ، بازرگانان متمكن آن روزگار ، اتاقهای پایین را به اتاقهای بالا ترجیح می دادند ، زیرا هم در تابستان خنك تر و هم به انبارها و باراندازهای آنان نزدیك تر بود . در آن زمان در صحن مركزی كاروانسرا سكویی دراز برای پیاده كردن بارها تعبیه شده بود و اصطبلهایی نیز برای تیمار چهارپایان باركش وجود داشت . ایوان شمالی كاروانسرا به بازارچه شاهی و ایوان جنوبی به باغ فتح آباد باز می شد كه امروز چیزی از آن آثار برجای نیست .
سادگی و استواری این بنا با فضایی دلگشا و آرام ، شكوه و زیبایی میدان نقش جهان را به یاد می آورد كه گوهر بازمانده از عهد صفوی است . اما شكوفایی عصر صفوی نیز پایدار نماند و در تند باد یورش افغانها به تاراج رفت . در دوره های بعد كاروانسرای مادرشاه نیز ، همچنین بسیاری از بناهای دیگر متروك ماند و تنهادر زمان حكومت ظل السلطان ، شاهزاده سفاك قاجار ، یك بار تعمیر شد . سپس در عهد معاصر از این بنا به عنوان آمادگاه پادگان اصفهان استفاده می شد كه امروز نام خیابان آمادگاه یادگار آن دوران است . فضای نسبتا وسیع این كاروانسرا موجب شد كه در سالهای بعد توقفگاه كامیونهای حمل قند و شكر باشد و در سال 1336 شمسی كه بازسازی این بنا آغاز شد ، با قرار ماهانه سی هزار ریال در اجاره اداره قند و شكر بود . همین بهره برداری نامناسب بود كه همراه با باران و آفتاب ، و بی اعتنایی مردمان ، بر سرعت ویرانی كاروانسرا افزود . دیوارهای آجری نمای داخلی ، بر اثر ضخامت كاهگل ،‌كه هر بار لایه ای بر لایه پیشین افزوده می شد ، شكاف برداشته ،‌در زیر وزن روز افزون بامها قد خم كرده بود ، پی های ضلع شرقی ، دیگر تاب نگهداری بنا را نداشت و دیوارها در آستانه سرنگونی بود . وضع دیگر قسمتها نیز چندان بهتر نبود . هم بنیاد بنا و هم رنگ و آب آن را گذر بی امان روزگار بر باد داده بود . كاشیها فروریخته ، درها و پنجره های قدیم به یغما رفته و سنگهای كف ایوانها و نبش دیوارها ، به مرور ایام ساییده و فرسوده شده بود .
در همین زمان بود كه شركت سهامی بیمه ایران گام پیش نهاد و با پیشنهاد آندره گدار ، كه زمانی رییس و در آن موقع مشاور اداره كل باستانشناسی بود ، تبدیل كاروانسرا به مهمانخانه و طرح ساختمان مهمانسرا را كه بعدا مهمانسرای شاه عباس نامیده شد ، تصویب كرد (سال 1336) . با این كار ، هم یك بنای ارزشمند تاریخی از انهدام نجات یافت ، هم خاطره كاربری نخستین آن ، یعنی اقامتگاه مسافران و سیاحان ، در شكل جدید مهمانسرا زنده ماند و هم فضایی بسیار چشم نواز و آبرومند در این شهر پرآوازه ایرانی به وجود آمد . اكنون ، زمزمه آب روان و رنگ و آب باغهای ایرانی ، جلوه هایی از معماری پرشكوه ایران اسلامی ، آثار هنری نشسته بر پیشانی دیوارها و ایوانهای رفیع ، چشم انداز گنبد فیروزه پر نقش و نگار مهمانسرای عباسی را چنان در یاد و خاطر میهمانان می نشاند كه هرگز نمی توانند آن را فراموش كنند.
در اجاره نامه منعقد شده بین شركت بیمه ایران و متولی وقت مدرسه چهارباغ ، در مورد تعمیر و یا احداث و نگهداری قسمتهای مختلف بنا چنین آمده است : "" شركت بیمه ایران ملزم است به هزینه خود مهمانخانه ای در مورد اجاره بسازد و تمام اعیان ساختمانی كه به وسیله شركت مذكور انجام خواهد شد متعلق به شركت مزبور است . نقشه مهمانخانه و عملیات ساختمانی باید با قانون عتیقات از لحاظ ابنیه تاریخی مغایرت نداشته باشد . آنچه از ساختمان سرای فتحیه (كاروانسرا) كه به موجب تشخیص اداره كل باستانشناسی برای بقای آن لازم باشد ، شركت بیمه ملزم است به هر هزینه خود و بلاعوض تعمیر و به حال فعلی حفظ نماید .
با خرید مقداری از زمینهای اطراف از شهرداری اصفهان و خرید و پرداخت سرقفلی مغازه هایی كه در بدنه جنوبی كاروانسرا احداث شده بود ، سرانجام در تابستان 1337 شمسی ، ساختمان مهمانسرا آغاز شد .
در بازسازی كاروانسرا دو هدف در نظر بود : حفظ اصالت نمای بیرونی ، و تبدیل حجره های كاروانسرا به اتاقهای مهمانسرا .
نخست دیوارها و سقفها بازسازی گردید . سپس اجزای آسیب دیده مهار و قالب بندی شد و خشت خام با آجر یا بتون جایگزین گردید . اكنون در اتاقهای مجلل سمت شمالی ، نمونه كامل و تقریبا دست نخورده دیوارهای قطور و تاق ضربی های مشهور به تاق و چشمه و تاقچه ها و رفهای سیصد سال پیش را می توان مشاهده كرد . در بازسازی ، كوشش شده است كه درها و پنجره ها اسلوب و چهره پیشین خود را حفظ كند . هر آنچه قابل مرمت بود تعمیر گردید و آنچه را دست زمان بر باد داده بود ، از نو ساخته شد .
در روند بازسازی ، تنگناهایی هم وجود داشت كه از آن میان نبود پشتوانه مالی ، ناتوانی پیمانكار و تغییر مدیریت ، دست به دست داد و بناچار در سال 1341 كار تعطیل شد . تا این زمان فقط سی و شش اتاق ضلع غربی ساخته شده بود . پس از دو سال توقف ، در اوایل سال 1344 ، دو پیمانكار جدید ادامه كار را به عهده گرفتند : شركت جنرال تكنیك برای كارهای تاسیساتی و شركت دشت برای كارهای ساختمانی . سرانجام ساختمان جدید با اتاقها و سرسراها ، و باغ مهمانسرا با غرفه های اطراف آن ، به شكل كنونی آماده بهره برداری شد . اما این كه چنین بنایی را چگونه باید آراست ، هنوز روشن نبود . در آغاز قرار بود باغ مهمانسرا اصالت خود را حفظ كند و قسمتهای دیگر ، شكل یك بنای ساده امروزی را داشته باشد . اما هر چه كار پیش می رفت این اندیشه قوت می گرفت كه در قسمتهای نوساز نیز از آذینها و طرحهای اصیل ایرانی استفاده شود . اصفهان كانون هنرهای دستی بود و سزاوار بود كه مهمانسرای این شهر جلوه گاهی از هنرهای اصیل بومی باشد . سرانجام همه طرحهای ارائه شده طرح شادروان استاد بهادری ، رئیس هنرستان هنرهای زیبای اصفهان ، از همه چشمگیرتر بود ، اما اجرای آن طرح ، دگرگونیهای كلی در ساختمان اصلی مهمانسرا و هزینه ای گزاف و زمانی دراز را می طلبید . هشت سال بود كه سرمایه ای هنگفت راكد مانده بود و به مصلحت نبود كه استفاده از این بنا بیش از این به تاخیر انجامد .
سرانجام ، مهندس مهدی ابراهیمیان برای تهیه طرح آرایش فضای داخلی مهمانسرا و اجرای آن انتخاب گردید . وی ، هم با شیوه های گوناگون هنرهای اصیل ایرانی آشنایی داشت و هم از شور و شوق فراوان برای زنده كردن هنرهای متنوع ایرانی برخوردار بود . آشنایی ایشان با بسیاری از هنرمندان اصفهانی كه در آن زمان به دلیل نبودن زمینه فعالیت مساعد ، كم كم گوشه می گرفتند نیز عامل دیگری در انتخاب نامبرده بود . وی علاوه بر تهیه طرحها ، اجرای آنها را نیز به عهده گرفت . سرانجام گروهی متشكل از یكصد و پنجاه نفر از طراحان و نقش پردازان و گچبران و مشبك سازان و آینه كاران ، كه بعدها عنوان گروه هنری مهر را برای خود برگزیدند ، كار تزئین مهمانسرا را از اوایل تابستان 1345 آغاز كرد و تا آخر همان سال به پایان رسانید . علاوه بر این ، در اجرای این طرح ، جوانان و هنر آموزان تازه كار نیز عملا آموزش داده شدند .
اداره چنین مهمانسرایی نیز از حساسیت ویژه ای برخوردار بود . برای این كار ، پس از مطالعه و دقت فراوان ، گروه هتلداری نگرسكو از فرانسه انتخاب شد كه از مهر 1344 به مدت دو سال این مسئولیت را عهده دار بود . از آن پس مدیریت مهمانسرا به مدیران ایرانی سپرده شد . این مدیران بیشتر از میان كارمندان عالیرتبه شركت بیمه ایران انتخاب می شدند . در سال 1351 شركت بیمه ایران تصمیم گرفت به توسعه مهمانسرا بپردازد. این توسعه تنها از جانب شرق امكان پذیر بود . بنابراین با خرید یازده هزار و پانصد متر مربع زمین كناره ضلع شرقی ، بخش ضمیمه مهمانسرا ، كه می توان آن را مهمانسرایی مستقل و مجهز دانست ، با هشتاد اتاق ،‌سرسرای ورودی ، رستوران ، تالار سخنرانی بزرگ و تمامی امكانات یك مهمانسرا ساخته شد . اینجا هم كار آراستن دیوارها و سقفها به مهندس ابراهیمیان سپرده شد و همان هنرمندان و صنعتگران پیشین ، اجرای طرحهای تازه و اصیل را برعهده گرفتند .










More Info: http://www.abbasihotel.ir


نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات