دوشنبه 29 آبان 1391

کلیسای وانک، اصفهان

   نوشته شده توسط: فتانه جوهری    

کلیسای وانک، اصفهان





کلیسای آمنا پرکیچ مقدس که در دیر (وانک) جلفای اصفهان قرار دارد کلیسای جامع ارامنه اصفهان محسوب میشود. با اسکان ارامنه در جلفای اصفهان در سالهای 1604 تا 1606 میلادی، کلیسای کوچکی برای انجام فرایض مذهبی به نام امناپرکیچ بنا گردید که بعلت نامناسب و کوچک بودن آن تخریب گردیده و کلیسای تازه و باشکوهی با تلاشهای خلیفه داوید و مساعدتهای مالی اهالی جلفا و نیز خواجه سافراز در سال 1655 میلادی آغاز گردیده و طی نه سال به اتمام رسید. با توجه به وجود ساختمانهای اطراف کلیسا، همچون ساختمان موزه و ساختمان خلیفه گری ارامنه اصفهان و جنوب به اهمیت آن افزوده شده است .

 


ادامه مطلب

شنبه 27 آبان 1391

شعر صائب در وصف زاینده رود

   نوشته شده توسط: فتانه جوهری    




صائب تبریزی ملك شعرای عصر شاه عباس دوم كه درمراسم افتتاح پل شاهی ( پل خواجو) درنوروز سال 1060 هجری قمری در حضور پادشاه بوده است درباره زاینده‏ رود اصفهان اشعاری سروده است.



اصفهان یك دل روشن چراغان شده است


پل ز آراستگی تخت سلیمان شده است

باده چون سیل ز هر چشمه روان گردیده است


كمر پل ز می لعل بدشخان شده است

از گل و شمع كه افروخته و ریخته است


كهكشان دگر از خاك نمایان شده است

چون مه عید كه گردد شفق چهره فروز


طاقها از می گلرنگ فروزان شده است

عالم آب دو بالا شده از عشرت پل


شادی در عشرت ایام دو چندان شده است

رنگ سیلاب طلایی شده از نور چراغ


چشمها مشرق خورشید درخشان شده است

می دهد یاد سر پل ز خیابان بهشت


مع و گل چهره حوراست كه تابان شده است

بادبانهاست پی كشتی درای دل می


سایبانها كه ز اطراف نمایان شده است

شده چون قوس قزح هر خم طاقی رنگین


از تماشا پر وبال نگه الوان شده است

زنده رود از كف مستانه كه بر لب دارد


جوی شیری است كه در خلد خرامان شده است

از رگ ابر هوا چنگ به دامان دارد 


ازگل سرخ زمین چهره مستان شده است

بس كه در مغز هوا نكهت گل پیچیدست


مغز ابر از اثر عطسه پریشان شده است

توبه عاجز ز عنان داری تقوی گشته است


زهد، خاروخس سیلاب بهاران شده است

كشتی میشده هر طاق پل از باده ناب


لنگر توبه خراباتی توفان شده است

توبه كز سنگدلی داشت ز فولاد اساس


همچوموم از نفس گرم چراغان شده است

خون خاك آمده از جرعه فشانان در جوش


كوچه‌ها از می گلرنگ رنگ كان شده است

روزگار طرب و مستی و بی پروریست


كه می و طرب و معشوق فراوان شده است

مد احسان ز رگ ابر كشیده است بهار


دامن خاك پر از گوهر غلطان شده است

خون خود می خورد و خاك به لب می مالد


زهد ازتوبه ود بس كه پشیمان شده است

خاك ازسبزه مینا شده چون طوطی مست


چرخ، تنگ شكر ازخنده مستان شده است

می زند قهقه كبك به طاووس بهشت


بط كه شهبا دل باده پرستان شده است

بی ستونیست پر از صورت شیرین سر پل


كه ز تردستی فرهاد گلستان شده است

ابر گریان گل رخسار مه كنعانیست


كه كبود ازاثر سیلی اخوان شده است

چشم بدور از این عهد كه هر چشمه پل


زندگیبخش چو سر چشمه حیوان شده است

كمر خدمت شه بسته زپل زرین رود


كه مقام طرب خسرو ایران شده است

شاه عباس جوانبخت كه ازبخت جوان


كیمیای طرب عالم امكن شده است

روزش از روزدگر خوشتر و نیكو تر باد


كه از وروی زمین یك گل خندان شده است






شنبه 27 آبان 1391

مهمانسرای عباسی

   نوشته شده توسط: فتانه جوهری    




تاریخچه مهمانسرای عباسی

 معماری شكوهمند ایران همواره چون گوهری تابان در میان آثار معماری جهان می درخشیده و از مرتبه ای بلند برخوردار بوده است . در این میان ، معماری مكتب اصفهان در دوره های گوناگون طلایه دار این راه پرشكوه بوده و نام هنر و فرهنگ ایران را در گوشه و كنار جهان بلند آوازه كرده است . در دوره صفوی ، شهر اصفهان از چنان عظمت و شكوهی بهرمند شد كه نصف جهانش نامیدند . در میان آثار معماری بازمانده از این عصر مجموعه مدرسه و بازارچه و كاروانسرایی برجای مانده است كه در كنار خیابان چهارباغ اصفهان چون گوهری یگانه می درخشد . این مجموعه به دستور شاه سلطان حسین صفوی ، ساخته شد و آن را به مادر خویش پیشكش كرد . از این رو ، مدرسه و كاروانسرای مادر شاه نامیده شد . از مجموعه بناهای یاد شده ، مدرسه از همه مشهورتر و به اعتبار كاشیكاری ظریف و بی همانند آن ، از زیباترین آثار تاریخی اصفهان و جهان به شمار می رود . این شاه بیت معماری اسلامی كه با وقاری شكوهمند در كنار چهارباغ نشسته و بیشتر به نام مدرسه چهارباغ معروف است ، بیش از سه قرن است كه طالبان علوم دینی و دانشوران علوم الهی ، در كنار پیچ و تاب خاموش اما پرشور نقش كاشیهای آبی ، در آن به تعلیم و تعلم سرگرم اند . در آغاز ، انگیزه اصلی ساختن بازار و كاروانسرا استفاده از عواید آنها برای نگهداری مدرسه و تامین معاش اهل مدرسه بوده است . بازار را ، كه در كنار ضلع شمالی مدرسه قرار دارد ، سقفی بلند از تاق ضربیهای خوش نما پوشانده و حجره های دو طرف آن در دو طبقه ساخته شده است . این بازارچه را پیشتر بازارچه بلند می خواندند و امروز بازار هنر می نامند . اكنون در حجره های این بازار دست سازهای بومی و سنتی به مشتریان عرضه می شود و در حجره های فوقانی ، صنعتگران بومی به ساختن این آثار مشغولند . هنوز هم در این بازار اشیایی به مشتریان فروخته می شود كه نامهای خاطره برانگیزی را به یاد می آورد : خاتم مینا ، قلمكار ، قلمزنی ، منبت ، سوخت ، تذهیب ، معرق ، گلابتون ، زریبافی ... . از زمان ساخت مجموعه مدرسه و بازار و كاروانسرا سیصد سال می گذرد . به نظر می رسد بنای مدرسه مادر شاه در سال 1112 هجری قمری آغاز و تا سال 1128 به طول انجامیده است . تاریخهای نقش شده در گوشه و كنار این مدرسه ، زمان ساخت آن را مشخص می كند . در كتیبه ای سال 1114 و بر كتیبه چوبی دیگری سال 1119 و در نقش حک شده بر در مدرسه ، سال 1120 و در كتیبه ای به خط عبدالرحیم جزایری ، سال 1122 نقش است .
با شكوفایی اقتصاد ایران در عصر صفوی ، ساختن بناهای عظیم و سودمند همچون بازار ، پل ، سد ، آب انبار ، برج كبوتر ، رباط ، مسجد و مدرسه رواج یافت اما شاخص ترین بناهای آن دوره ، مجموعه كاروانسراهاست كه هنوز هم برخی از آنها ، اگر چه ویران ، در گوشه و كنار این سرزمین ، چه در كنار راه ها و چه در گوشه و كنار شهرها ، به چشم می خورد . كاروانسراها تنها محل اطراق شبانه كاروانیان و رهگذران و باراندازی و بارگیری كاروانها نبود . كاروانسراهای شهری همچنین فضایی مناسب برای نگهداری كالا و مبادلات بازرگانی بود . شاردن ، سیاح اروپایی كه در زمان صفوی از اصفهان دیدن كرد ، تعداد كاروانسراهای اصفهان را بیش از 1800 کاروانسرا خوانده است .
استواری و زیبایی از ویژگیهای اصلی كاروانسراهای صفوی است و مشابهتی كه كمابیش در ساختمان بیشتر آنها دیده می شود ، این گمان را تقویت می كند كه همه آنها از روی طرحی نمونه ساخته شده اند . اگر چه گاهی تفاوتهای اصلی در اجزای این بناها دیده می شود ، اما عناصر عمده ، همچون حیاط چهارگوش مركزی با اتاقهای یك یا دو طبقه در گرداگرد آن به صورت قرینه و صفه ها با ایوانهای جلوی اتاقها ویژگی مشترك بیشتر این كاروانسراهاست .
در بازسازی كاروانسرای مادر شاه كوشش شده است كه شكلی كلی آن محفوظ بماند و تنها تغییر ظاهری ، درختكاری و آرایش صحن مركزی آن به شكل باغهای اصیل ایرانی است . در آب و هوای كویری و نیمه كویری ایران ، حیاط قلب تپنده معماری است فضایی باز و مفرح كه طبیعت مهربان را با آب و گیاه به كاشانه ما می آورد و آن را از خشكی و سرمای بیرون محفوظ می دارد . كاروانسرای مادر شاه نیز همچون دیگر كاروانسراهای صفوی حیاطی مربع شكل در میان دارد كه طول هر ضلع آن هشتاد متر است . در نوسازی كاروانسرا این حیاط خاكی باغی پر گل و گیاه شده است كه نهری به نام فرشادی (farreshadi)از میان آن می گذرد . در هر ضلع حیاط ، ایوانی قرار دارد كه حجره های دو طبقه سفید رنگ در كنار آن صف كشیده اند . به گفته تاورنیه ، سیاح اوپایی ، بازرگانان متمكن آن روزگار ، اتاقهای پایین را به اتاقهای بالا ترجیح می دادند ، زیرا هم در تابستان خنك تر و هم به انبارها و باراندازهای آنان نزدیك تر بود . در آن زمان در صحن مركزی كاروانسرا سكویی دراز برای پیاده كردن بارها تعبیه شده بود و اصطبلهایی نیز برای تیمار چهارپایان باركش وجود داشت . ایوان شمالی كاروانسرا به بازارچه شاهی و ایوان جنوبی به باغ فتح آباد باز می شد كه امروز چیزی از آن آثار برجای نیست .
 
سادگی و استواری این بنا با فضایی دلگشا و آرام ، شكوه و زیبایی میدان نقش جهان را به یاد می آورد كه گوهر بازمانده از عهد صفوی است . اما شكوفایی عصر صفوی نیز پایدار نماند و در تند باد یورش افغانها به تاراج رفت . در دوره های بعد كاروانسرای مادرشاه نیز ، همچنین بسیاری از بناهای دیگر متروك ماند و تنهادر زمان حكومت ظل السلطان ، شاهزاده سفاك قاجار ، یك بار تعمیر شد . سپس در عهد معاصر از این بنا به عنوان آمادگاه پادگان اصفهان استفاده می شد كه امروز نام خیابان آمادگاه یادگار آن دوران است . فضای نسبتا وسیع این كاروانسرا موجب شد كه در سالهای بعد توقفگاه كامیونهای حمل قند و شكر باشد و در سال 1336 شمسی كه بازسازی این بنا آغاز شد ، با قرار ماهانه سی هزار ریال در اجاره اداره قند و شكر بود . همین بهره برداری نامناسب بود كه همراه با باران و آفتاب ، و بی اعتنایی مردمان ، بر سرعت ویرانی كاروانسرا افزود . دیوارهای آجری نمای داخلی ، بر اثر ضخامت كاهگل ،‌كه هر بار لایه ای بر لایه پیشین افزوده می شد ، شكاف برداشته ،‌در زیر وزن روز افزون بامها قد خم كرده بود ، پی های ضلع شرقی ، دیگر تاب نگهداری بنا را نداشت و دیوارها در آستانه سرنگونی بود . وضع دیگر قسمتها نیز چندان بهتر نبود . هم بنیاد بنا و هم رنگ و آب آن را گذر بی امان روزگار بر باد داده بود . كاشیها فروریخته ، درها و پنجره های قدیم به یغما رفته و سنگهای كف ایوانها و نبش دیوارها ، به مرور ایام ساییده و فرسوده شده بود .
در همین زمان بود كه شركت سهامی بیمه ایران گام پیش نهاد و با پیشنهاد آندره گدار ، كه زمانی رییس و در آن موقع مشاور اداره كل باستانشناسی بود ، تبدیل كاروانسرا به مهمانخانه و طرح ساختمان مهمانسرا را كه بعدا مهمانسرای شاه عباس نامیده شد ، تصویب كرد (سال 1336) . با این كار ، هم یك بنای ارزشمند تاریخی از انهدام نجات یافت ، هم خاطره كاربری نخستین آن ، یعنی اقامتگاه مسافران و سیاحان ، در شكل جدید مهمانسرا زنده ماند و هم فضایی بسیار چشم نواز و آبرومند در این شهر پرآوازه ایرانی به وجود آمد . اكنون ، زمزمه آب روان و رنگ و آب باغهای ایرانی ، جلوه هایی از معماری پرشكوه ایران اسلامی ، آثار هنری نشسته بر پیشانی دیوارها و ایوانهای رفیع ، چشم انداز گنبد فیروزه پر نقش و نگار مهمانسرای عباسی را چنان در یاد و خاطر میهمانان می نشاند كه هرگز نمی توانند آن را فراموش كنند.
در اجاره نامه منعقد شده بین شركت بیمه ایران و متولی وقت مدرسه چهارباغ ، در مورد تعمیر و یا احداث و نگهداری قسمتهای مختلف بنا چنین آمده است : "" شركت بیمه ایران ملزم است به هزینه خود مهمانخانه ای در مورد اجاره بسازد و تمام اعیان ساختمانی كه به وسیله شركت مذكور انجام خواهد شد متعلق به شركت مزبور است . نقشه مهمانخانه و عملیات ساختمانی باید با قانون عتیقات از لحاظ ابنیه تاریخی مغایرت نداشته باشد . آنچه از ساختمان سرای فتحیه (كاروانسرا) كه به موجب تشخیص اداره كل باستانشناسی برای بقای آن لازم باشد ، شركت بیمه ملزم است به هر هزینه خود و بلاعوض تعمیر و به حال فعلی حفظ نماید .
با خرید مقداری از زمینهای اطراف از شهرداری اصفهان و خرید و پرداخت سرقفلی مغازه هایی كه در بدنه جنوبی كاروانسرا احداث شده بود ، سرانجام در تابستان 1337 شمسی ، ساختمان مهمانسرا آغاز شد .
در بازسازی كاروانسرا دو هدف در نظر بود : حفظ اصالت نمای بیرونی ، و تبدیل حجره های كاروانسرا به اتاقهای مهمانسرا .
نخست دیوارها و سقفها بازسازی گردید . سپس اجزای آسیب دیده مهار و قالب بندی شد و خشت خام با آجر یا بتون جایگزین گردید . اكنون در اتاقهای مجلل سمت شمالی ، نمونه كامل و تقریبا دست نخورده دیوارهای قطور و تاق ضربی های مشهور به تاق و چشمه و تاقچه ها و رفهای سیصد سال پیش را می توان مشاهده كرد . در بازسازی ، كوشش شده است كه درها و پنجره ها اسلوب و چهره پیشین خود را حفظ كند . هر آنچه قابل مرمت بود تعمیر گردید و آنچه را دست زمان بر باد داده بود ، از نو ساخته شد .
در روند بازسازی ، تنگناهایی هم وجود داشت كه از آن میان نبود پشتوانه مالی ، ناتوانی پیمانكار و تغییر مدیریت ، دست به دست داد و بناچار در سال 1341 كار تعطیل شد . تا این زمان فقط سی و شش اتاق ضلع غربی ساخته شده بود . پس از دو سال توقف ، در اوایل سال 1344 ، دو پیمانكار جدید ادامه كار را به عهده گرفتند : شركت جنرال تكنیك برای كارهای تاسیساتی و شركت دشت برای كارهای ساختمانی . سرانجام ساختمان جدید با اتاقها و سرسراها ، و باغ مهمانسرا با غرفه های اطراف آن ، به شكل كنونی آماده بهره برداری شد . اما این كه چنین بنایی را چگونه باید آراست ، هنوز روشن نبود . در آغاز قرار بود باغ مهمانسرا اصالت خود را حفظ كند و قسمتهای دیگر ، شكل یك بنای ساده امروزی را داشته باشد . اما هر چه كار پیش می رفت این اندیشه قوت می گرفت كه در قسمتهای نوساز نیز از آذینها و طرحهای اصیل ایرانی استفاده شود . اصفهان كانون هنرهای دستی بود و سزاوار بود كه مهمانسرای این شهر جلوه گاهی از هنرهای اصیل بومی باشد . سرانجام همه طرحهای ارائه شده طرح شادروان استاد بهادری ، رئیس هنرستان هنرهای زیبای اصفهان ، از همه چشمگیرتر بود ، اما اجرای آن طرح ، دگرگونیهای كلی در ساختمان اصلی مهمانسرا و هزینه ای گزاف و زمانی دراز را می طلبید . هشت سال بود كه سرمایه ای هنگفت راكد مانده بود و به مصلحت نبود كه استفاده از این بنا بیش از این به تاخیر انجامد .
سرانجام ، مهندس مهدی ابراهیمیان برای تهیه طرح آرایش فضای داخلی مهمانسرا و اجرای آن انتخاب گردید . وی ، هم با شیوه های گوناگون هنرهای اصیل ایرانی آشنایی داشت و هم از شور و شوق فراوان برای زنده كردن هنرهای متنوع ایرانی برخوردار بود . آشنایی ایشان با بسیاری از هنرمندان اصفهانی كه در آن زمان به دلیل نبودن زمینه فعالیت مساعد ، كم كم گوشه می گرفتند نیز عامل دیگری در انتخاب نامبرده بود . وی علاوه بر تهیه طرحها ، اجرای آنها را نیز به عهده گرفت . سرانجام گروهی متشكل از یكصد و پنجاه نفر از طراحان و نقش پردازان و گچبران و مشبك سازان و آینه كاران ، كه بعدها عنوان گروه هنری مهر را برای خود برگزیدند ، كار تزئین مهمانسرا را از اوایل تابستان 1345 آغاز كرد و تا آخر همان سال به پایان رسانید . علاوه بر این ، در اجرای این طرح ، جوانان و هنر آموزان تازه كار نیز عملا آموزش داده شدند .
اداره چنین مهمانسرایی نیز از حساسیت ویژه ای برخوردار بود . برای این كار ، پس از مطالعه و دقت فراوان ، گروه هتلداری نگرسكو از فرانسه انتخاب شد كه از مهر 1344 به مدت دو سال این مسئولیت را عهده دار بود . از آن پس مدیریت مهمانسرا به مدیران ایرانی سپرده شد . این مدیران بیشتر از میان كارمندان عالیرتبه شركت بیمه ایران انتخاب می شدند . در سال 1351 شركت بیمه ایران تصمیم گرفت به توسعه مهمانسرا بپردازد. این توسعه تنها از جانب شرق امكان پذیر بود . بنابراین با خرید یازده هزار و پانصد متر مربع زمین كناره ضلع شرقی ، بخش ضمیمه مهمانسرا ، كه می توان آن را مهمانسرایی مستقل و مجهز دانست ، با هشتاد اتاق ،‌سرسرای ورودی ، رستوران ، تالار سخنرانی بزرگ و تمامی امكانات یك مهمانسرا ساخته شد . اینجا هم كار آراستن دیوارها و سقفها به مهندس ابراهیمیان سپرده شد و همان هنرمندان و صنعتگران پیشین ، اجرای طرحهای تازه و اصیل را برعهده گرفتند . 
 معماری شكوهمند ایران همواره چون گوهری تابان در میان آثار معماری جهان می درخشیده و از مرتبه ای بلند برخوردار بوده است . در این میان ، معماری مكتب اصفهان در دوره های گوناگون طلایه دار این راه پرشكوه بوده و نام هنر و فرهنگ ایران را در گوشه و كنار جهان بلند آوازه كرده است . در دوره صفوی ، شهر اصفهان از چنان عظمت و شكوهی بهرمند شد كه نصف جهانش نامیدند . در میان آثار معماری بازمانده از این عصر مجموعه مدرسه و بازارچه و كاروانسرایی برجای مانده است كه در كنار خیابان چهارباغ اصفهان چون گوهری یگانه می درخشد . این مجموعه به دستور شاه سلطان حسین صفوی ، ساخته شد و آن را به مادر خویش پیشكش كرد . از این رو ، مدرسه و كاروانسرای مادر شاه نامیده شد . از مجموعه بناهای یاد شده ، مدرسه از همه مشهورتر و به اعتبار كاشیكاری ظریف و بی همانند آن ، از زیباترین آثار تاریخی اصفهان و جهان به شمار می رود . این شاه بیت معماری اسلامی كه با وقاری شكوهمند در كنار چهارباغ نشسته و بیشتر به نام مدرسه چهارباغ معروف است ، بیش از سه قرن است كه طالبان علوم دینی و دانشوران علوم الهی ، در كنار پیچ و تاب خاموش اما پرشور نقش كاشیهای آبی ، در آن به تعلیم و تعلم سرگرم اند . در آغاز ، انگیزه اصلی ساختن بازار و كاروانسرا استفاده از عواید آنها برای نگهداری مدرسه و تامین معاش اهل مدرسه بوده است . بازار را ، كه در كنار ضلع شمالی مدرسه قرار دارد ، سقفی بلند از تاق ضربیهای خوش نما پوشانده و حجره های دو طرف آن در دو طبقه ساخته شده است . این بازارچه را پیشتر بازارچه بلند می خواندند و امروز بازار هنر می نامند . اكنون در حجره های این بازار دست سازهای بومی و سنتی به مشتریان عرضه می شود و در حجره های فوقانی ، صنعتگران بومی به ساختن این آثار مشغولند . هنوز هم در این بازار اشیایی به مشتریان فروخته می شود كه نامهای خاطره برانگیزی را به یاد می آورد : خاتم مینا ، قلمكار ، قلمزنی ، منبت ، سوخت ، تذهیب ، معرق ، گلابتون ، زریبافی ... . از زمان ساخت مجموعه مدرسه و بازار و كاروانسرا سیصد سال می گذرد . به نظر می رسد بنای مدرسه مادر شاه در سال 1112 هجری قمری آغاز و تا سال 1128 به طول انجامیده است . تاریخهای نقش شده در گوشه و كنار این مدرسه ، زمان ساخت آن را مشخص می كند . در كتیبه ای سال 1114 و بر كتیبه چوبی دیگری سال 1119 و در نقش حک شده بر در مدرسه ، سال 1120 و در كتیبه ای به خط عبدالرحیم جزایری ، سال 1122 نقش است .
با شكوفایی اقتصاد ایران در عصر صفوی ، ساختن بناهای عظیم و سودمند همچون بازار ، پل ، سد ، آب انبار ، برج كبوتر ، رباط ، مسجد و مدرسه رواج یافت اما شاخص ترین بناهای آن دوره ، مجموعه كاروانسراهاست كه هنوز هم برخی از آنها ، اگر چه ویران ، در گوشه و كنار این سرزمین ، چه در كنار راه ها و چه در گوشه و كنار شهرها ، به چشم می خورد . كاروانسراها تنها محل اطراق شبانه كاروانیان و رهگذران و باراندازی و بارگیری كاروانها نبود . كاروانسراهای شهری همچنین فضایی مناسب برای نگهداری كالا و مبادلات بازرگانی بود . شاردن ، سیاح اروپایی كه در زمان صفوی از اصفهان دیدن كرد ، تعداد كاروانسراهای اصفهان را بیش از 1800 کاروانسرا خوانده است .
استواری و زیبایی از ویژگیهای اصلی كاروانسراهای صفوی است و مشابهتی كه كمابیش در ساختمان بیشتر آنها دیده می شود ، این گمان را تقویت می كند كه همه آنها از روی طرحی نمونه ساخته شده اند . اگر چه گاهی تفاوتهای اصلی در اجزای این بناها دیده می شود ، اما عناصر عمده ، همچون حیاط چهارگوش مركزی با اتاقهای یك یا دو طبقه در گرداگرد آن به صورت قرینه و صفه ها با ایوانهای جلوی اتاقها ویژگی مشترك بیشتر این كاروانسراهاست .
در بازسازی كاروانسرای مادر شاه كوشش شده است كه شكلی كلی آن محفوظ بماند و تنها تغییر ظاهری ، درختكاری و آرایش صحن مركزی آن به شكل باغهای اصیل ایرانی است . در آب و هوای كویری و نیمه كویری ایران ، حیاط قلب تپنده معماری است فضایی باز و مفرح كه طبیعت مهربان را با آب و گیاه به كاشانه ما می آورد و آن را از خشكی و سرمای بیرون محفوظ می دارد . كاروانسرای مادر شاه نیز همچون دیگر كاروانسراهای صفوی حیاطی مربع شكل در میان دارد كه طول هر ضلع آن هشتاد متر است . در نوسازی كاروانسرا این حیاط خاكی باغی پر گل و گیاه شده است كه نهری به نام فرشادی (farreshadi)از میان آن می گذرد . در هر ضلع حیاط ، ایوانی قرار دارد كه حجره های دو طبقه سفید رنگ در كنار آن صف كشیده اند . به گفته تاورنیه ، سیاح اوپایی ، بازرگانان متمكن آن روزگار ، اتاقهای پایین را به اتاقهای بالا ترجیح می دادند ، زیرا هم در تابستان خنك تر و هم به انبارها و باراندازهای آنان نزدیك تر بود . در آن زمان در صحن مركزی كاروانسرا سكویی دراز برای پیاده كردن بارها تعبیه شده بود و اصطبلهایی نیز برای تیمار چهارپایان باركش وجود داشت . ایوان شمالی كاروانسرا به بازارچه شاهی و ایوان جنوبی به باغ فتح آباد باز می شد كه امروز چیزی از آن آثار برجای نیست .
سادگی و استواری این بنا با فضایی دلگشا و آرام ، شكوه و زیبایی میدان نقش جهان را به یاد می آورد كه گوهر بازمانده از عهد صفوی است . اما شكوفایی عصر صفوی نیز پایدار نماند و در تند باد یورش افغانها به تاراج رفت . در دوره های بعد كاروانسرای مادرشاه نیز ، همچنین بسیاری از بناهای دیگر متروك ماند و تنهادر زمان حكومت ظل السلطان ، شاهزاده سفاك قاجار ، یك بار تعمیر شد . سپس در عهد معاصر از این بنا به عنوان آمادگاه پادگان اصفهان استفاده می شد كه امروز نام خیابان آمادگاه یادگار آن دوران است . فضای نسبتا وسیع این كاروانسرا موجب شد كه در سالهای بعد توقفگاه كامیونهای حمل قند و شكر باشد و در سال 1336 شمسی كه بازسازی این بنا آغاز شد ، با قرار ماهانه سی هزار ریال در اجاره اداره قند و شكر بود . همین بهره برداری نامناسب بود كه همراه با باران و آفتاب ، و بی اعتنایی مردمان ، بر سرعت ویرانی كاروانسرا افزود . دیوارهای آجری نمای داخلی ، بر اثر ضخامت كاهگل ،‌كه هر بار لایه ای بر لایه پیشین افزوده می شد ، شكاف برداشته ،‌در زیر وزن روز افزون بامها قد خم كرده بود ، پی های ضلع شرقی ، دیگر تاب نگهداری بنا را نداشت و دیوارها در آستانه سرنگونی بود . وضع دیگر قسمتها نیز چندان بهتر نبود . هم بنیاد بنا و هم رنگ و آب آن را گذر بی امان روزگار بر باد داده بود . كاشیها فروریخته ، درها و پنجره های قدیم به یغما رفته و سنگهای كف ایوانها و نبش دیوارها ، به مرور ایام ساییده و فرسوده شده بود .
در همین زمان بود كه شركت سهامی بیمه ایران گام پیش نهاد و با پیشنهاد آندره گدار ، كه زمانی رییس و در آن موقع مشاور اداره كل باستانشناسی بود ، تبدیل كاروانسرا به مهمانخانه و طرح ساختمان مهمانسرا را كه بعدا مهمانسرای شاه عباس نامیده شد ، تصویب كرد (سال 1336) . با این كار ، هم یك بنای ارزشمند تاریخی از انهدام نجات یافت ، هم خاطره كاربری نخستین آن ، یعنی اقامتگاه مسافران و سیاحان ، در شكل جدید مهمانسرا زنده ماند و هم فضایی بسیار چشم نواز و آبرومند در این شهر پرآوازه ایرانی به وجود آمد . اكنون ، زمزمه آب روان و رنگ و آب باغهای ایرانی ، جلوه هایی از معماری پرشكوه ایران اسلامی ، آثار هنری نشسته بر پیشانی دیوارها و ایوانهای رفیع ، چشم انداز گنبد فیروزه پر نقش و نگار مهمانسرای عباسی را چنان در یاد و خاطر میهمانان می نشاند كه هرگز نمی توانند آن را فراموش كنند.
در اجاره نامه منعقد شده بین شركت بیمه ایران و متولی وقت مدرسه چهارباغ ، در مورد تعمیر و یا احداث و نگهداری قسمتهای مختلف بنا چنین آمده است : "" شركت بیمه ایران ملزم است به هزینه خود مهمانخانه ای در مورد اجاره بسازد و تمام اعیان ساختمانی كه به وسیله شركت مذكور انجام خواهد شد متعلق به شركت مزبور است . نقشه مهمانخانه و عملیات ساختمانی باید با قانون عتیقات از لحاظ ابنیه تاریخی مغایرت نداشته باشد . آنچه از ساختمان سرای فتحیه (كاروانسرا) كه به موجب تشخیص اداره كل باستانشناسی برای بقای آن لازم باشد ، شركت بیمه ملزم است به هر هزینه خود و بلاعوض تعمیر و به حال فعلی حفظ نماید .
با خرید مقداری از زمینهای اطراف از شهرداری اصفهان و خرید و پرداخت سرقفلی مغازه هایی كه در بدنه جنوبی كاروانسرا احداث شده بود ، سرانجام در تابستان 1337 شمسی ، ساختمان مهمانسرا آغاز شد .
در بازسازی كاروانسرا دو هدف در نظر بود : حفظ اصالت نمای بیرونی ، و تبدیل حجره های كاروانسرا به اتاقهای مهمانسرا .
نخست دیوارها و سقفها بازسازی گردید . سپس اجزای آسیب دیده مهار و قالب بندی شد و خشت خام با آجر یا بتون جایگزین گردید . اكنون در اتاقهای مجلل سمت شمالی ، نمونه كامل و تقریبا دست نخورده دیوارهای قطور و تاق ضربی های مشهور به تاق و چشمه و تاقچه ها و رفهای سیصد سال پیش را می توان مشاهده كرد . در بازسازی ، كوشش شده است كه درها و پنجره ها اسلوب و چهره پیشین خود را حفظ كند . هر آنچه قابل مرمت بود تعمیر گردید و آنچه را دست زمان بر باد داده بود ، از نو ساخته شد .
در روند بازسازی ، تنگناهایی هم وجود داشت كه از آن میان نبود پشتوانه مالی ، ناتوانی پیمانكار و تغییر مدیریت ، دست به دست داد و بناچار در سال 1341 كار تعطیل شد . تا این زمان فقط سی و شش اتاق ضلع غربی ساخته شده بود . پس از دو سال توقف ، در اوایل سال 1344 ، دو پیمانكار جدید ادامه كار را به عهده گرفتند : شركت جنرال تكنیك برای كارهای تاسیساتی و شركت دشت برای كارهای ساختمانی . سرانجام ساختمان جدید با اتاقها و سرسراها ، و باغ مهمانسرا با غرفه های اطراف آن ، به شكل كنونی آماده بهره برداری شد . اما این كه چنین بنایی را چگونه باید آراست ، هنوز روشن نبود . در آغاز قرار بود باغ مهمانسرا اصالت خود را حفظ كند و قسمتهای دیگر ، شكل یك بنای ساده امروزی را داشته باشد . اما هر چه كار پیش می رفت این اندیشه قوت می گرفت كه در قسمتهای نوساز نیز از آذینها و طرحهای اصیل ایرانی استفاده شود . اصفهان كانون هنرهای دستی بود و سزاوار بود كه مهمانسرای این شهر جلوه گاهی از هنرهای اصیل بومی باشد . سرانجام همه طرحهای ارائه شده طرح شادروان استاد بهادری ، رئیس هنرستان هنرهای زیبای اصفهان ، از همه چشمگیرتر بود ، اما اجرای آن طرح ، دگرگونیهای كلی در ساختمان اصلی مهمانسرا و هزینه ای گزاف و زمانی دراز را می طلبید . هشت سال بود كه سرمایه ای هنگفت راكد مانده بود و به مصلحت نبود كه استفاده از این بنا بیش از این به تاخیر انجامد .
سرانجام ، مهندس مهدی ابراهیمیان برای تهیه طرح آرایش فضای داخلی مهمانسرا و اجرای آن انتخاب گردید . وی ، هم با شیوه های گوناگون هنرهای اصیل ایرانی آشنایی داشت و هم از شور و شوق فراوان برای زنده كردن هنرهای متنوع ایرانی برخوردار بود . آشنایی ایشان با بسیاری از هنرمندان اصفهانی كه در آن زمان به دلیل نبودن زمینه فعالیت مساعد ، كم كم گوشه می گرفتند نیز عامل دیگری در انتخاب نامبرده بود . وی علاوه بر تهیه طرحها ، اجرای آنها را نیز به عهده گرفت . سرانجام گروهی متشكل از یكصد و پنجاه نفر از طراحان و نقش پردازان و گچبران و مشبك سازان و آینه كاران ، كه بعدها عنوان گروه هنری مهر را برای خود برگزیدند ، كار تزئین مهمانسرا را از اوایل تابستان 1345 آغاز كرد و تا آخر همان سال به پایان رسانید . علاوه بر این ، در اجرای این طرح ، جوانان و هنر آموزان تازه كار نیز عملا آموزش داده شدند .
اداره چنین مهمانسرایی نیز از حساسیت ویژه ای برخوردار بود . برای این كار ، پس از مطالعه و دقت فراوان ، گروه هتلداری نگرسكو از فرانسه انتخاب شد كه از مهر 1344 به مدت دو سال این مسئولیت را عهده دار بود . از آن پس مدیریت مهمانسرا به مدیران ایرانی سپرده شد . این مدیران بیشتر از میان كارمندان عالیرتبه شركت بیمه ایران انتخاب می شدند . در سال 1351 شركت بیمه ایران تصمیم گرفت به توسعه مهمانسرا بپردازد. این توسعه تنها از جانب شرق امكان پذیر بود . بنابراین با خرید یازده هزار و پانصد متر مربع زمین كناره ضلع شرقی ، بخش ضمیمه مهمانسرا ، كه می توان آن را مهمانسرایی مستقل و مجهز دانست ، با هشتاد اتاق ،‌سرسرای ورودی ، رستوران ، تالار سخنرانی بزرگ و تمامی امكانات یك مهمانسرا ساخته شد . اینجا هم كار آراستن دیوارها و سقفها به مهندس ابراهیمیان سپرده شد و همان هنرمندان و صنعتگران پیشین ، اجرای طرحهای تازه و اصیل را برعهده گرفتند .










More Info: http://www.abbasihotel.ir


شنبه 27 آبان 1391

UNWTO Info

   نوشته شده توسط: فتانه جوهری    


شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic